Skolyozda Nefes ve Kas Gücü: Omurganın Dönmesi Solunumu Nasıl Etkiliyor?

Skolyoz genellikle yalnızca omurganın yana eğilmesi olarak düşünülse de, göğüs kafesini ve omurların kendi ekseni etrafındaki dönüşünü (aksiyel rotasyon) doğrudan içeren üç boyutlu bir deformitedir[191]. Göğüs kafesi bu rotasyonla birlikte asimetrik bir biçimde şekil değiştirdiğinde, akciğerlerin genişleme kapasitesi ve solunum kaslarının çalışma mekaniği bu durumdan doğrudan etkilenebilir[191].

Peki, adölesan idiyopatik skolyozda (AIS) omurga eğriliği ve gövde rotasyonu solunum fonksiyonlarını ve solunum kas kuvvetini ne derecede etkiler[cite: 191]? Korse takmak solunum kaslarını zayıflatır mı[191, 192]?

Spine Deformity dergisinde yayımlanan bu çalışma; Cobb açısı, gövde rotasyon açısı (ATR) ve korse kullanım süresi ile solunum parametreleri arasındaki ilişkiyi ayrıntılı biçimde incelemektedir[191].

---

Araştırma Nasıl Yürütüldü?

Çalışmaya Cobb açısı 20° ile 66° arasında değişen (ortalama 35.5°), yaşları 10 ile 19 arasında 60 adölesan (43 kız, 17 erkek) dahil edildi[191, 192, 193]:

• Radyolojik ve Klinik Ölçümler: Ayakta çekilen direkt grafilerden maksimum Cobb açısı hesaplandı[192, 193]. Gövde rotasyon açısı (ATR), öne eğilme pozisyonunda (Adams testi) skolyometre ile ölçüldü[192, 193].
• Solunum Fonksiyon Testleri (SFT): Kombine spirometri cihazıyla Zorlu Vital Kapasite (FVC), 1. Saniyedeki Zorlu Ekspiratuar Hacim (FEV₁) ve Tepe Akım Hızı (PEF) parametreleri değerlendirildi[191, 192].
• Solunum Kas Kuvveti: Ağız içi basınç ölçümleriyle nefes alma kas gücünü gösteren Maksimum İnspiratuar Basınç (MIP) ve nefes verme kas gücünü gösteren Maksimum Ekspiratuar Basınç (MEP) değerleri kaydedildi[191, 192].
• Korse Kullanımı: Katılımcıların %68.3'ü (41 hasta) günde 20 saatin üzerinde tam zamanlı korse kullanmaktaydı (ortalama kullanım süresi 9.3 ay)[193].

---

Temel Bulgular: Solunum Kasları Neden Zayıflıyor?

Araştırma, adölesan idiyopatik skolyozda solunum sisteminin nasıl etkilendiğine dair önemli veriler sundu[191, 193]:

1. Solunum Kas Kuvvetinde Belirgin Düşüş

Katılımcıların akciğer hacimleri (FVC ve FEV₁) genel olarak normal veya hafif etkilenmiş sınırlarda seyrederken; nefes alma (MIP) ve nefes verme (MEP) kas kuvvetleri sağlıklı akran referans değerlerinin yaklaşık %50–55'i seviyesinde, yani belirgin derecede zayıf bulundu[191, 193].

2. Gövde Rotasyonu (ATR) ve Kas Gücü Arasındaki Doğrudan Bağlantı

Çalışmanın en dikkat çekici sonuçlarından biri, omurga rotasyonunun solunum kaslarına olan etkisidir[191, 193]:

• Gövde rotasyon açısı (ATR) arttıkça hem nefes alma (MIP: $r = -0.377, p = 0.003$) hem de nefes verme (MEP: $r = -0.362, p = 0.005$) kas gücünün azaldığı saptandı[191, 193].
• Buna karşılık, Cobb açısı ile solunum kas kuvveti arasında doğrudan bir korelasyon görülmedi[191, 193]. Bu durum, solunum kaslarını asıl zorlayan faktörün iki boyutlu eğrilik derecesinden ziyade göğüs kafesinin transvers düzlemdeki dönme deformitesi olduğunu göstermektedir[191, 195].

3. İleri Dereceli ve Torakal Eğriliklerde Akciğer Hacmi Azalıyor

• Cobb açısı 45°'nin üzerinde olan hastalarda FVC ve FEV₁ değerleri, 45°'nin altındaki orta dereceli eğriliklere kıyasla anlamlı derecede daha düşük çıktı[193].
• Eğriliğin apeksi sırt (torakal) bölgesinde olan bireylerde, bel (lomber/torakolomber) eğriliklerine kıyasla hem akciğer hacmi (FVC) hem de inspiratuar kas gücü (MIP) daha fazla etkilendi[193].

4. Korse Kullanımı Solunum Kaslarını Zayıflatıyor mu?

Literatürdeki endişelerden biri, uzun süre korse takmanın göğüs kafesini kısıtlayarak kasları tembelleştirebileceği yönündeydi[192]. Ancak bu çalışmada:

• Korse kullanım süresi ile solunum fonksiyonları veya solunum kas kuvveti arasında istatistiksel bir ilişki bulunmadı[191, 193].
• Tam zamanlı korse kullananlar ile hiç korse kullanmayanlar arasında solunum parametreleri açısından anlamlı bir fark saptanmadı[193, 196]. Uygun modellenmiş ve ekspansiyon boşlukları doğru tasarlanmış modern korselerin solunum mekaniğini kalıcı olarak olumsuz etkilemediği görüldü[195].

---

Biyomekanik Mekanizma: Kaslar Neden Yeterince Kuvvet Üretemez?

Gövde rotasyonu arttıkça kaburgalar deforme olur ve göğüs kafesinin simetrisi bozulur[191, 195]. Bu anatomik bozulma, solunumun birincil motoru olan diyafram ile kaburgalar arası interkostal kasların yapışma açılarını ve ideal boy-gerim (length-tension) ilişkisini değiştirir[191, 195].

Anatomik hizalanması bozulan kas lifleri mekanik dezavantaja girer; böylece akciğer dokusunda belirgin bir hastalık olmasa bile kaslar nefes alıp verirken yeterli basınç üretemez hale gelir[191, 195].

---

Klinik Çıkarım ve Fizyoterapinin Rolü

Bu çalışmanın sonuçları, skolyoz takip ve rehabilitasyonunda solunum sisteminin göz ardı edilmemesi gerektiğini ortaya koymaktadır[191, 196]:

• Rutin Değerlendirme: Skolyozlu adölesanların klinik takibinde yalnızca Cobb açısı değil, solunum kas kuvveti ve gövde rotasyonu da düzenli olarak izlenmelidir[191, 196].
• Rotasyonel Solunumun Önemi: Skolyoza özgü fizyoterapi yaklaşımlarında (özellikle Schroth metodundaki Rotasyonel Açısal Solunum gibi tekniklerde) hedeflenen göğüs kafesi derotasyonu, yalnızca estetik düzelme sağlamakla kalmaz; solunum kaslarının biyomekanik hizalanmasını düzelterek kuvvet üretimini de destekler[191, 195].
• Solunum Egzersizlerinin Entegrasyonu: Özellikle torakal eğriliği ve yüksek rotasyon açısı olan çocuklarda tedavi programlarına hedefe yönelik solunum kas eğitimi ve göğüs kafesi mobilizasyonu egzersizlerinin eklenmesi fonksiyonel iyileşmeye katkı sağlar[191, 193, 196].

---

Kaynakça

Çetinkaya, İ., Kuru Çolak, T., Saka, S., & Korkmaz, M. F. (2024). Respiratory function and respiratory muscle strength in adolescent idiopathic scoliosis. Spine Deformity, 12(3), 635–641. https://doi.org/10.1007/s43390-024-00819-w[191]