Skolyoz Nedir? Belirtileri, Türleri ve Tanı Süreci

Skolyoz, omurganın önden bakıldığında yana doğru eğrilmesi ve aynı anda kendi ekseni etrafında dönmesidir. Sadece "yan eğrilik" olarak düşünüldüğünde eksik anlaşılır: eğriliğe her zaman bir rotasyon eşlik eder, bu yüzden skolyoz üç boyutlu bir problem olarak ele alınır.

Omurgada 10 dereceden küçük yana eğrilikler skolyoz olarak adlandırılmaz; bunlar asimetrik duruş kabul edilir. Tanı için ölçülen açının 10 derecenin üzerinde olması ve buna rotasyonun eşlik etmesi beklenir.

Yapısal ve yapısal olmayan eğrilik

İkisini ayırmak, izlenecek yolu belirlediği için önemlidir.

• Yapısal skolyoz: Omurga gövdelerinde kalıcı şekil ve rotasyon değişikliği vardır. Öne eğilmekle kaybolmaz.
• Yapısal olmayan (fonksiyonel) eğrilik: Bacak uzunluk farkı, kas spazmı ya da ağrıdan kaçınma duruşuna bağlıdır. Altta yatan neden giderildiğinde eğrilik de düzelir.

Bu ayrım sıklıkla basit bir muayene hareketiyle başlar ve görüntüleme ile netleştirilir.

Skolyoz türleri

İdiyopatik skolyoz

En sık görülen tiptir ve tüm olguların büyük çoğunluğunu oluşturur. "İdiyopatik" nedeni tam olarak bilinmiyor demektir; genetik yatkınlık, büyüme hızı ve nöromusküler kontrol farklılıkları üzerinde durulur. En sık ergenlik döneminde, hızlı boy uzaması sırasında fark edilir.

Konjenital skolyoz

Omurga gelişiminin anne karnındaki dönemde farklılaşmasıyla ortaya çıkar. Doğumdan itibaren vardır ve takip protokolü idiyopatik tipten farklıdır.

Nöromusküler skolyoz

Serebral palsi, kas distrofileri gibi kas ve sinir sistemini etkileyen durumlara eşlik eder. Gövde kontrolü ve oturma dengesi bu grupta öncelikli hedeftir.

Dejeneratif (erişkin) skolyoz

İleri yaşta disk ve faset eklemlerdeki yıpranmaya bağlı gelişir. Burada asıl şikâyet genellikle eğriliğin görünümü değil, bel ağrısı ve yürüme mesafesinde kısalmadır.

Nasıl fark edilir?

Skolyoz çoğu zaman ağrı yerine asimetri ile kendini gösterir. Ailelerin ve öğretmenlerin en sık fark ettiği işaretler:

• Bir omzun diğerinden yüksek durması
• Kürek kemiklerinden birinin daha belirgin çıkması
• Bel üçgenlerinin (kol ile gövde arasındaki boşluk) farklı olması
• Kalçanın bir tarafta daha yüksek görünmesi
• Giysilerin bir tarafa kayması, etek ucunun dengesiz durması

Bu bulgulardan biri tek başına tanı koydurmaz; hepsi bir hekim değerlendirmesi için yeterli gerekçedir.

Tanı süreci

Adams öne eğilme testi

Kişi dizlerini bükmeden öne eğilirken sırta arkadan bakılır. Yapısal skolyozda rotasyon nedeniyle bir tarafta kaburga kamburluğu belirginleşir. Tarama amacıyla kullanılan, hızlı ve zararsız bir testtir.

Skolyometre ölçümü

Öne eğilme sırasında gövde rotasyon açısını ölçer. Genellikle 5–7 derece ve üzeri değerler, röntgen isteme eşiği olarak kabul edilir.

Röntgen ve Cobb açısı

Kesin tanı ayakta çekilen tüm omurga röntgeni ile konur. Eğriliğin derecesi Cobb açısı ile ölçülür ve tedavi kararları büyük ölçüde bu değere, kişinin yaşına ve kalan büyüme potansiyeline göre verilir. Ölçümün ne anlama geldiğini Cobb açısı yazımızda ayrıntılı ele aldık.

Büyüme potansiyeli

Risser işareti ve kızlarda ilk adet tarihi gibi veriler, eğriliğin ilerleme riskini tahmin etmede kullanılır. Büyüme ne kadar devam ediyorsa takip aralığı o kadar sıktır.

Takipte fizyoterapinin yeri

Skolyoz yönetimi hekim tanısı ve takibiyle yürür. Fizyoterapi bu sürecin içinde; eğriliğin derecesine, yaşa ve büyüme durumuna göre planlanan bir parçadır. Skolyoza özgü egzersiz yaklaşımları genel spor ve kuvvet çalışmalarından farklıdır: hedef, gövdenin kendi eğriliğine karşı üç boyutlu düzeltme ve bunu solunumla birleştiren bir kontrol geliştirmektir. Bu yaklaşımın nasıl çalıştığını Schroth egzersizleri yazısında anlattım.

Orta ve yüksek dereceli eğriliklerde korse kullanımı gündeme gelebilir; bu durumda egzersiz ve korse birbirinin alternatifi değil, birlikte yürüyen iki bileşendir.

Ne zaman değerlendirme istemeli?

Büyüme çağındaki bir çocukta omuz veya bel asimetrisi fark edildiğinde beklemeye gerek yoktur. Skolyozda erken fark etmenin değeri, eğriliği "geri döndürmek" değil; hızlı büyüme döneminde ilerlemeyi yakından izleyebilmek ve gerekiyorsa zamanında müdahale edebilmektir.